Bola puli haqida 35 savolga 35 javob

• Davlat ta’minotidagi oila: oila a’zolarining ishlash imkoniyati cheklangan, daromadi kam va shu toifa uchun belgilangan shartlarga mos oila.

• Kambag‘al oila: ishlash imkoniyati bor a’zolari mavjud, lekin har bir kishiga to‘g‘ri keladigan oylik daromadi 715 ming so‘mdan kam oila.

• Kambag‘allik chegarasidagi oila: ilgari yuqoridagi toifalardan birida bo‘lib, daromadi oshgan oila yoki og‘ir ahvoli sababli mahalla tavsiyasi bilan ro‘yxatga olingan oila.

Misol: ikki yoshli va olti yoshli farzandingiz bor. Sizga 386 ming + 177 ming = 563 ming so‘m hisoblanadi. Har bir bolaga alohida 386 ming so‘mdan berilmaydi. Ayrim toifadagi oilalarga shu summaning 75 yoki 50 foizi to‘lanadi.

4. Ikki, uch yoki to‘rt bolaga jami qancha to‘lanadi? Egizaklarga-chi?

Quyidagi jadval nafaqaning to‘liq miqdori to‘lanadigan oilalar uchun:

Egizaklarda ham shu hisob ishlatiladi. Bir yoshli ikki egizak uchun 563 ming so‘m, uch egizak uchun 681 ming so‘m hisoblanadi. Uch egizakning har biriga 386 ming so‘mdan berilmaydi.

5. Bolam uch yoshga to‘lsa, bola puli kesiladimi?

Uch yoshga to‘lishning o‘zi nafaqani bekor qilmaydi. Oilada uch yoshga to‘lmagan boshqa bola qolmasa, keyingi oydan to‘lov miqdori kamayadi.

Misol: ikki farzandingiz bor, kichigi sentabrda uch yoshga to‘ldi. Boshqa shartlar o‘zgarmasa va nafaqa to‘liq to‘lansa, sentabrdagi 563 ming so‘mlik to‘lov oktabrdan 472 ming so‘mga tushadi.

Yana bir jihat: uch yoshgacha bolani parvarish qilayotgan onadan ishlash talab qilinmaydi. Bola uch yoshga to‘lgach, boshqa yengilligi bo‘lmasa, onaning ish bilan bandligi ham ahamiyatga ega bo‘ladi.

6. Katta farzandim 18 yoshga to‘lsa, hamma bolalarimning puli to‘xtaydimi?

Yo‘q. Nafaqa qolgan voyaga yetmagan bolalar soniga qarab qayta hisoblanadi.

Misol: farzandlaringiz 5, 10 va 17 yoshda. To‘liq nafaqa 590 ming so‘m. Katta farzandingiz 18 yoshga to‘lgach, keyingi oydan qolgan ikki bola uchun 472 ming so‘m hisoblanadi.

Yagona yoki eng kichik farzand 18 yoshga to‘lgan oyning oxirigacha bola puli beriladi. Keyin oila shartlarga mos bo‘lsa, moddiy yordamga o‘tkaziladi.

7. Bola puli necha oy beriladi?

Davlat ta’minotidagi yoki kambag‘al oilaga nafaqa tegishli toifada turgan va to‘lov shartlariga mos kelgan davrda beriladi. Barcha oilalarga bir xil qilib “faqat 6 oy” yoki “faqat 12 oy” deyilmaydi.

Kambag‘allik chegarasidagi oilaga esa shu toifaga o‘tkazilgan yoki kiritilgan oydan keyingi olti oy uchun tayinlanadi.

Misol: oila sentabrda kambag‘allik chegarasidagi toifaga o‘tkazildi. Boshqa shartlar saqlansa, oktabrdan martgacha shu tartibda nafaqa oladi. Kambag‘al oiladagi ishlash imkoniyati bor kishilar uchun esa alohida olti oylik ishga joylashish talabi mavjud.

8. Nima uchun ba’zilarga bola pulining yarmi yoki 75 foizi beriladi?

Ilgari davlat ta’minotidagi yoki kambag‘al oila bo‘lib, keyin daromadi oshgani uchun kambag‘allik chegarasidagi toifaga o‘tkazilgan oilada to‘lov kamayadi.

Misol: oilangizga to‘liq hisobda 681 ming so‘m tegishi kerak. Har bir kishiga daromad 800 ming so‘m bo‘lsa — 510 750 so‘m, 950 ming so‘m bo‘lsa — 340 500 so‘m to‘lanadi.

9. Bola puliga qayerdan ariza beraman? Pul to‘lash kerakmi?

Mahallangizdagi ijtimoiy xodimga, “Inson” markaziga yoki davlat xizmatlari markaziga murojaat qilishingiz mumkin. Onlayn ariza berish uchun my.gov.uz portali va “Ijtimoiy karta” mobil ilovasidan foydalanish nazarda tutilgan.

Ariza berish va nafaqa tayinlash bepul. Har bir oila bir oyda bir marta ariza topshirishi mumkin.

Misol: telefon orqali ariza berishga qiynalsangiz, mahalladagi ijtimoiy xodimdan arizani to‘ldirishda yordam so‘rashingiz mumkin.

10. Avval ro‘yxatga kirish uchun, keyin bola puli uchun borishim kerakmi?

Yo‘q, hali Ijtimoiy reyestrda bo‘lmasangiz, ro‘yxatga kiritish va bola puli tayinlash haqidagi arizalar birgalikda to‘ldiriladi.

Misol: “Men ro‘yxatda yo‘qman, demak hozir ariza berolmayman”, deb kutishingiz shart emas. Murojaat vaqtida ikkala masala birga boshlanadi. Ro‘yxatda bo‘lib, nafaqa olmayotgan bo‘lsangiz, bola puli tayinlash uchun murojaat qilasiz.

Avvaldan nafaqa olayotgan oilalar yangi reyestrga o‘tkazilganda esa mos toifadagi to‘lovlarni qo‘shimcha arizasiz davom ettirish tartibi bor.

11. Bugun ariza bersam, pul qachondan chiqadi?

Oyning 1–15-kunlari berilgan ariza shu oyda, 16-sanadan boshlab berilgan ariza keyingi oyda ko‘rib chiqiladi. Ijobiy natija bo‘lsa, nafaqa ariza ko‘rib chiqilgan oydan keyingi oydan tayinlanadi.

Misol:

• 10-sentabrda ariza berdingiz — sentabrda ko‘rib chiqilsa, nafaqa oktabrdan tayinlanadi.

• 20-sentabrda ariza berdingiz — oktabrda ko‘rib chiqilsa, nafaqa noyabrdan tayinlanadi.

Oila reyestrga keyingi oyda kiritilsa, nafaqa arizasini ko‘rib chiqish ham keyingi oyga o‘tishi mumkin.

12. Pul qaysi kuni tushadi?

Bola puli bank kartasi yoki ijtimoiy kartaga oyning 4-sanasidan 27-sanasiga qadar o‘tkaziladi. Hamma oilaga aynan bir kunda tushishi shart emas. Tayinlash yoki rad etish natijasi SMS orqali bildiriladi.

Misol: qo‘shningizga 5-sanada tushgani uchun sizga ham o‘sha kuni tushishi kerak degani emas. 27-sanadan keyin ham to‘lov bo‘lmasa, “Inson” markazi va xizmat ko‘rsatuvchi bankdan holatni aniqlashtiring.

Ajratilgan budjet mablag‘i yetmagan ayrim holatlarda to‘lov masalasi keyingi oyda qayta ko‘rilishi mumkin. Bunda oldingi oylar uchun to‘lanmay qolgan summa ham hisobga olinadi.

13. Oilaning daromadini o‘zim qanday hisoblab ko‘raman?

Hisobga olinadigan uch oylik daromadni qo‘shasiz, uchga bo‘lasiz, keyin oila a’zolari soniga bo‘lasiz.

Misol: er-xotin va uch farzand — jami besh kishi. Uch oyda oilaning hisobga olinadigan jami daromadi 9 million so‘m bo‘lgan:
9 000 000 ÷ 3 oy ÷ 5 kishi = 600 000 so‘m.
Demak, bir kishiga oyiga 600 ming so‘m to‘g‘ri keladi. Bu 715 ming so‘mdan kam.

Sentabrda ariza berilganda may, iyun va iyul daromadlari olinadi; avgust tashlab ketiladi. Faqat ish haqi emas, aliment, ayrim pul o‘tkazmalari, tomorqa va boshqa hisobga olinadigan daromadlar ham qo‘shiladi.

Bir hovlida yashaydigan barcha qarindoshlar avtomatik ravishda bitta oila deb olinmaydi. Er-xotin, ularning qaramog‘idagi bolalar hamda ular bilan yashaydigan, o‘z oilasiga ega bo‘lmagan katta farzandlar haqidagi ma’lumotlar asosida oila tarkibi aniqlanadi.

14. Kartamga tushadigan oylik olinadimi yoki soliqdan oldingi oylikmi?

Soliq ushlanmasdan oldin hisoblangan ish haqi olinadi.

Misol: hujjatda oyligingiz 3 million so‘m, soliqlar ushlangach kartangizga 2 640 000 so‘m tushadi. Nafaqa hisobida 3 million so‘m olinadi.

Ipoteka, oddiy kredit, ijara, kontrakt va kommunal to‘lovlar odatda daromaddan ayirilmaydi. Masalan, 4 million so‘m oylikdan 2 million so‘m kredit to‘laganingiz uchun daromadingiz 2 million deb olinmaydi. To‘langan aliment uchun esa alohida chegirish tartibi bor va to‘laydigan alimentingiz daromaddan chegirib tashlanadi. Aksincha aliment olsangiz ular daromadingizga qo‘shiladi. 

15. Uch, to‘rt yoki besh kishilik oilada daromad qancha bo‘lishi kerak?

Bir kishiga 715 ming so‘mlik mezonni oila soniga ko‘paytirib, oila uchun taqqoslash summasini topish mumkin:

Misol: to‘rt kishilik oilaning o‘rtacha oylik jami daromadi 2,8 million so‘m bo‘lsa, bir kishiga 700 ming so‘mdan to‘g‘ri keladi — bu 715 mingdan kam. Jami 3,2 million bo‘lsa, bir kishiga 800 ming so‘mdan to‘g‘ri keladi — oddiy daromad mezonidan yuqori.

Bu jadval faqat daromadni tushunishga yordam beradi. Mol-mulk, ishlash holati va ayrim oilalar uchun alohida yordam tartiblari ham bor.

16. Erim ishlamaydi. Shuning uchun bola puli berilmaydimi?

Ishsiz bo‘lishning o‘zi har doim rad javobi degani emas. Oila boshqa shartlarga mos bo‘lsa, nafaqa tayinlanishi mumkin.

Kambag‘al oiladagi ishlash imkoniyati bor, lekin rasmiy ishlamayotgan a’zo odatda nafaqa tayinlangan oydan boshlab olti oy ichida ish bilan bandligini rasmiylashtirishi kerak. Tegishli talab bajarilmasa yoki taklif etilgan maqbul ishni ikki va undan ko‘p marta rad etsa, to‘lov to‘xtashi mumkin. Ish qidiruvchi sifatida rasmiy murojaat qilganlar va boshqa ayrim shaxslar uchun yengilliklar mavjud.

Misol: uyda ikki yoshli bolani parvarish qilayotgan ona bilan ishlash imkoniyati bor, hech qayerga ish izlab murojaat qilmayotgan otaga bir xil talab qo‘yilmaydi.

17. Kichik bolam bor yoki kunduzgi talabaman. Men ham ishlashim kerakmi?

Uch yoshga to‘lmagan bolani parvarish qilayotgan ona yoki uning o‘rnini bosuvchi kishiga yuqoridagi olti oylik ishlash talabi qo‘yilmaydi. Kunduzgi o‘qishda bo‘lganlar uchun ham yengillik bor. Kechki va sirtqi o‘qishning o‘zi bunday yengillik bermaydi.

Misol: siz bir yoshli bolangiz bilan uydasiz. Faqat “ona ishlamayapti” degan sabab bilan sizdan ishga kirish talab qilinmaydi. Lekin turmush o‘rtog‘ingizning ishlashi, oilaning daromadi va mol-mulki tekshiriladi.

Pensionerlar, I yoki II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar, ayrim parvarish qiluvchilar va boshqa belgilangan guruhlar uchun ham yengilliklar mavjud.

18. O‘zini o‘zi band qilganlarga bola puli beriladimi?

Berilishi mumkin. Lekin tizim bunday odamni “daromadi yo‘q” deb olmaydi. Uning daromadi uchun yashash joyi va jinsiga qarab hisob-kitob summasi qo‘llanadi. Bu shartli daromad deyiladi: aslida har oy aynan shu pulni topgan bo‘lishi shart emas.

1 360 000 so‘mlik eng kam ish haqi asosida bir oylik shartli daromad:

Misol: qishloqda yashovchi ota o‘zini o‘zi band qilgan. Onasi ikki yoshli bolani parvarish qiladi, oilada jami ikki farzand bor — to‘rt kishi. Boshqa hisobga olinadigan daromad bo‘lmasa: 2 448 000 ÷ 4 = 612 000 so‘m. Bu 715 mingdan kam. Boshqa shartlar ham mos bo‘lsa, nafaqa olish mumkin.

O‘zini o‘zi band qilgan sifatida hisobga olinishda mehnat staji uchun belgilangan ijtimoiy soliqning to‘liq to‘langanligi ham tekshiriladi.

19. Erim usta, lekin rasman ishlamaydi. Uning daromadi qanday hisoblanadi?

Norasmiy ishlayotgan kishiga tegishli shartlar mavjud bo‘lsa, o‘zini o‘zi band qilganlar uchun olinadigan shartli daromad 5 foiz oshirib hisoblanadi.

Misol: qishloqdagi erkak uchun oddiy shartli daromad 2 448 000 so‘m. U norasmiy usta sifatida hisobga olinsa:
2 448 000 + 5% (122 400) = 2 570 400 so‘m.

Tizim oilaning daromadini hisoblashda shu summani qo‘llashi mumkin. Demak, “rasmiy oylik yo‘q, daromad nol” deb hisoblash to‘g‘ri emas.

20. Erim Rossiyada ishlaydi. Bizga bola puli chiqadimi?

Chet elda ishlashning o‘zi to‘sqinlik qilmaydi. Lekin yuborilgan pul yoki shartli daromad hisoblanadi.

Chet eldagi kishining pul o‘tkazmalari aniqlanmasa yoki 2 720 000 so‘mdan kam bo‘lsa, Rossiya kabi maxsus ro‘yxatga kirmaydigan davlatlar uchun oyiga 2 720 000 so‘m shartli daromad olinadi. Maxsus ro‘yxatdagi davlatlar uchun bu summa 4 080 000 so‘m. Mazkur hisobda chet elga kamida uch oy oldin ketib, qaytmaganlik ma’lumoti e’tiborga olinadi.

Misol: Rossiyada ishlayotgan otaga 2 720 000 so‘m hisoblandi. Oila ota, ona va ikki boladan iborat, boshqa hisobga olinadigan daromad yo‘q. Bir kishiga 680 ming so‘m to‘g‘ri keladi. Agar shu daromad uch kishilik oilaga bo‘linsa, taxminan 906 667 so‘m chiqadi. Shu sababli bolalar soni va oilaning boshqa daromadlari natijaga ta’sir qiladi.

21. Kredit olsam, bola pulim kesiladimi?

Kredit sifatida olingan pulning o‘zi daromadga qo‘shilmaydi.

Misol: 20 million so‘m kredit oldingiz. Tizim “bu oila 20 million daromad topdi” deb hisoblamasligi kerak. Lekin shu kreditga yangi avtomobil sotib olsangiz, avtomobil haqidagi qoida qo‘llanadi. Kreditga ish boshlab daromad topsangiz, faoliyatdan kelgan daromad alohida hisobga olinadi.

Demak, kreditning o‘zi bilan undan foydalanib olingan mol-mulk yoki daromadning ta’siri boshqa-boshqa.

22. Nogironlik puli yoki boquvchisini yo‘qotganlik puli daromadga kiradimi?

To‘lovning nomiga qaraladi. Nogironlik nafaqasi, nogironligi bo‘lgan bolaga nafaqa, boquvchisini yo‘qotganlik nafaqasi va parvarishlash nafaqasi daromadga qo‘shilmaydi.

Nogironlik yoki boquvchisini yo‘qotganlik pensiyasi bo‘lsa, uning nogironlik nafaqasi miqdoriga teng qismi chiqarib tashlanadi. Faqat ortgan qismi daromadga qo‘shiladi.

Oddiy misol: pensiyangiz tegishli nogironlik nafaqasi miqdoridan 300 ming so‘m ko‘p bo‘lsa, butun pensiya emas, shu 300 ming so‘mlik farq daromadga kiradi.

Shuning uchun “pensiya olaman” yoki “nafaqa olaman” deganda hujjatdagi aniq nomni tekshirish kerak.

23. Aliment olaman. U ham daromadga qo‘shiladimi? Erim bilan yashamasam-chi?

Ha, olingan aliment qo‘shiladi. Oila a’zosi boshqa farzandi uchun aliment to‘lasa, to‘langan summa daromaddan ayriladi.

Misol: onaning ish haqi 1,5 million, oladigan alimenti 600 ming so‘m. Hisobga olinadigan jami summa — 2,1 million so‘m. Aksincha, 3 million oylik oladigan ota 750 ming aliment to‘lasa, shu ikki daromad va to‘lov bo‘yicha hisob 2 250 000 so‘m bo‘ladi.

Er-xotinning alohida yashashi erni yoki xotinni avtomatik oila tarkibidan chiqarmaydi. Nikoh hali bekor qilinmagan bo‘lsa ham, aliment to‘lash majburiyati rasmiy belgilangan er yoki xotin oila tarkibiga kiritilmaydi. Buning hujjatlarda to‘g‘ri aks etishi muhim.

24. Nikohimiz rasmiy qayd etilmagan. Bola puli olsam bo‘ladimi?

Ariza berishingiz mumkin. Rasmiy nikoh yo‘qligining o‘zi alohida rad etish sababi emas.

Lekin doimiy birga yashayotgan turmush o‘rtog‘ingiz borligini yashirmaslik kerak. Oilaning holati o‘rganilganda u haqda ham ma’lumot beriladi.

Misol: er-xotin birga yashaydi, bolalarni birga boqadi, lekin nikohini rasmiylashtirmagan. Arizada “bolalarni yolg‘iz tarbiyalayman, boshqa daromad yo‘q” deb oilaning haqiqiy holatini yashirish mumkin emas.

25. Nabiram mening qo‘limda. Bola pulini men rasmiylashtirsam bo‘ladimi?

Nabirangizni tarbiyalash va uning manfaatlarini himoya qilish sizga rasmiy ravishda topshirilgan, ya’ni vasiylik yoki homiylik rasmiylashtirilgan bo‘lsa, murojaat qilishingiz mumkin. Bunda sizning oilangizning daromadi va mol-mulki tekshiriladi.

Misol: bola buvisinikida yashaydi, lekin buvi rasman vasiy etib tayinlanmagan. Faqat birga yashayotganining o‘zi yetarli emas. “Inson” markaziga borib, bola nomidan kim murojaat qilishi va qanday hujjat kerakligini aniqlashtirish zarur.

26. Mashinamiz bor. Bola puli umuman berilmaydimi?

Mashinaning yili, soni va texnik holati muhim:

• Bitta yengil mashina ishlab chiqarilganiga 12 yil yoki undan kam bo‘lsa, texnik soz va qidiruvda bo‘lmasa, bu rad etishga sabab bo‘ladi.
• Oilada I yoki II guruh nogironligi bo‘lgan shaxs yoxud bolalikdan nogironligi bo‘lgan bola mavjud bo‘lsa, ushbu yosh chegarasi 7 yil bo‘ladi.
• Ikki yoki undan ko‘p texnik soz transport vositasi bo‘lsa, ularning eskiligi o‘z-o‘zidan yordam bermaydi.
• Yuk mashinasi, avtobus, mikroavtobus, traktor, kombayn va ayrim boshqa texnikalar uchun 15 yillik alohida qoida bor.

Misol: faqat bitta 16 yillik yengil mashinangiz bor. Uning mavjudligi avtomobilning yoshi haqidagi qoida bo‘yicha rad etish uchun yetarli emas. Lekin ikkita texnik soz eski mashina bo‘lsa, vaziyat boshqacha baholanadi.

27. Qaynotamning mashinasi uchun bizga rad javobi berilishi to‘g‘rimi?

Faqat mashina qaynotangizning nomida ekani yetarli sabab emas. Muhimi — siz yoki oilangiz undan foydalanasizmi?

Misol: mashina qaynotangizniki, o‘zi haydaydi, sizning oilangiz foydalanmaydi. Uni sizning foydalanuvingizdagi mashina deb yozish noto‘g‘ri. Ammo hujjatda qaynotangizniki bo‘lsa ham, amalda sizning oilangiz foydalanayotgan bo‘lsa, mashina hisobga olinadi.

Noto‘g‘ri yozilgan bo‘lsa, “Inson” markazidan holatni aniqlashtirishni so‘rang va zarur bo‘lsa shikoyat bering.

28. Uyimiz yoki do‘konimiz bo‘lsa, bola puli chiqmaydimi?

Bitta yashash uyi borligining o‘zi nafaqani rad etish degani emas. Oilaga tegishli ko‘chmas mulk va yer uchastkalari soni, shuningdek yashash uchun mo‘ljallanmagan binolar borligi tekshiriladi. Bittadan ortiq ko‘chmas mulk va yer uchastkasi yoki kamida bitta noturar joy borligi rad etishga asos bo‘lishi mumkin.

Misol: oilaning ikkita alohida kvartirasi bor — bu mol-mulk mezoniga ta’sir qiladi. Oila nomida do‘kon bo‘lsa ham alohida to‘siq mavjud. Do‘kon qarindosh nomida bo‘lib, aslida oilangiz undan foydalanib daromad olsa, bu ham hisobga olinadi.

29. Tomorqamiz yoki bir sigirimiz bo‘lsa, bola puli kesiladimi?

Bitta sigir borligining o‘zi avtomatik rad javobi degani emas. Chorva va parrandalar umumiy hisobda bir xil o‘lchovga — “shartli bosh qoramol”ga aylantiriladi. Dastlabki bir shartli bosh uchun daromad hisoblanmaydi. Ortiqcha qism uchun bir shartli boshga oyiga 680 ming so‘m hisoblanadi.

Misol: barcha chorvangiz hisoblanganda ikki shartli bosh chiqsa, birinchisi uchun daromad qo‘shilmaydi, ikkinchisi uchun oyiga 680 ming so‘m qo‘shiladi.

Tomorqa uchun ham hisob-kitob daromadi bor: hisobga olinadigan har bir sotix uchun 47 600 so‘m mahallaga belgilangan yer solig‘i koeffitsiyentiga ko‘paytiriladi.

Misol: hisobga olinadigan tomorqa 4 sotix, mahalla koeffitsiyenti 1 bo‘lsa, oyiga 190 400 so‘m daromad qo‘shiladi. Bunda uy va imoratlar egallagan maydon bilan tomorqa maydoni bir xil emas; boshqa mahallada koeffitsiyent ham boshqacha bo‘lishi mumkin.

30. Bankda qancha omonat bo‘lsa, nafaqa rad etiladi?

Oila a’zolarining bankdagi omonat hisobvaraqlarida jami 6 800 000 so‘m yoki undan ko‘p pul bo‘lsa, bu rad etishga asos bo‘ladi. Bu summa mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori= 1 360 000 so‘mning besh baravari.

Misol: erning omonatida 4 million, xotinning omonatida 3 million so‘m bor. Jami 7 million — chegaradan yuqori.

Bozor qiymati 6,8 million so‘m yoki undan ko‘p bo‘lgan aksiyalar kabi qimmatli qog‘ozlar uchun ham mezon bor. Oddiy kartadagi har qanday pul esa avtomatik ravishda omonat deb olinmaydi; kartaga kelgan pulning daromadga kirishi alohida tekshiriladi.

31. Daromadimiz 715 mingdan yuqori, ammo og‘ir ahvoldamiz. Nima qilamiz?

Og‘ir kasallik, boquvchisini yo‘qotish, bolani yolg‘iz tarbiyalash, ayrim nogironlik holatlari, yong‘in yoki boshqa og‘ir voqea sababli qiynalayotgan oilalarga alohida tartibda yordam berilishi mumkin. Mahalladagi ijtimoiy xodimga murojaat qilish kerak.

Daromad sababli rad etilgan shunday oilada hisoblangan daromad 25 foiz kamaytirib baholanadi. Shundan keyin bir kishiga 1 072 500 so‘mdan oshmasa, mahalla tavsiyasi bilan kambag‘allik chegarasidagi toifaga kiritish masalasi ko‘rilishi mumkin.

Misol: bir kishiga 1,2 million so‘m to‘g‘ri kelmoqda. Uning 25 foizi — 300 ming. Hisobda 900 ming so‘m qoladi. Bu 1 072 500 so‘mdan kam. Oila og‘ir hayotiy vaziyatga doir shartlarga ham mos bo‘lsa, tavsiya berilishi mumkin.

Bu imkoniyat barcha oilalar uchun emas. Mashina, do‘kon yoki boshqa mustaqil rad etish sabablari mavjud bo‘lsa, daromadni kamaytirib hisoblash ularni yo‘qqa chiqarmaydi.

32. Farzandim yo‘q yoki bolalarim katta bo‘lib ketgan. Yordam olamanmi?

Oila yordamga muhtoj deb topilib, Ijtimoiy reyestrga kiritilgan bo‘lsa, bola puli o‘rniga moddiy yordam berilishi mumkin. To‘liq moddiy yordam miqdori oyiga 450 ming so‘m. Oilaning toifasiga qarab kamaytirilgan miqdor qo‘llanishi mumkin.

Misol: er-xotinning farzandi yo‘q, daromadi kam. Ularga bola puli emas, moddiy yordam masalasi ko‘riladi. Keyinchalik farzand tug‘ilsa, keyingi oydan bolalar nafaqasiga o‘tiladi.

Bir oilaga shu tartibdagi moddiy yordam bilan bola puli bir vaqtning o‘zida berilmaydi.

33. Onlayn ariza bersam ham uyimizga kelishadimi?

Ha, zarur hollarda ijtimoiy xodim keladi. Avval elektron ma’lumotlar tekshiriladi, keyin oilaning yashash sharoiti, foydalanayotgan mol-mulki va daromadlari o‘rganiladi. Natijani axborot tizimi hisoblaydi.

Misol: nomingizda mashina yo‘q, lekin boshqa kishining mashinasidan foydalanasiz. Bu ma’lumot uy sharoitini o‘rganish vaqtida aniqlanishi mumkin.

Oxirgi uch oy ichida oilangiz bo‘yicha tasdiqlangan xulosa mavjud bo‘lsa, yangidan savolnoma to‘ldirilmasligi mumkin. Ma’lumotlarni tasdiqlashdan oldin ularni tekshiring: sizda yo‘q mol-mulk yoki noto‘g‘ri daromad yozilmagan bo‘lsin.

34. Olib turgan bola pulim nima uchun to‘xtab qolishi mumkin?

Masalan, oilaning daromadi yoki mol-mulki o‘zgardi, oila yordam oluvchilar ro‘yxatidan chiqarildi, kambag‘allik chegarasidagi toifada olti oy tugadi yoki ishlashga doir talab bajarilmadi. Nafaqa noto‘g‘ri ma’lumot asosida tayinlangani aniqlansa ham to‘lov to‘xtashi mumkin.

Misol: nafaqa olayotgan paytingiz oilangiz yangi avtomobil sotib oldi. Bu ma’lumot tizimga kelgach, oilaning yordam olish shartlariga mosligi qayta tekshiriladi. To‘xtatishga asos aniqlansa, odatda keyingi oydan to‘lov to‘xtaydi.

Daromad oshishi ayrim holatda nafaqaning kamayishiga, ayrim holatda esa to‘xtashiga olib keladi. SMSdagi sababni tekshirib, “Inson” markazidan aniq tushuntirish so‘rang.

35. Rad javobi noto‘g‘ri bo‘lsa, nima qilaman?

Avval rad javobining aniq sababini biling. Masalan, “daromad yuqori” deyilgan bo‘lsa, qancha daromad hisoblangani va oilada necha kishi hisobga olinganini so‘rang.

Mahalla tuzgan savolnoma yoki xulosada xato bo‘lsa, tuman yoki shahar hokimligi huzuridagi shikoyatlarni ko‘ruvchi apellyatsiya kengashiga murojaat qilish mumkin. Hujjat kuchga kirganidan keyin 30 kunni o‘tkazmay shikoyat berish kerak. Shikoyat kelib tushgan kundan boshlab 15 kun ichida ko‘rib chiqiladi.

Misol: oilangiz foydalanmaydigan mashina sizniki sifatida yozilgan. “Biz ushbu avtomobildan foydalanmaymiz, ma’lumotni qayta tekshirishni so‘raymiz”, deb shikoyat berasiz va mavjud tasdiqlovchi hujjatlarni qo‘shasiz. Arizani “Inson” markazi yoki davlat xizmatlari markazi orqali berishda yordam olish mumkin.

Nafaqa to‘xtatilishi yoki summasi yuzasidan nizolar bo‘yicha sudga murojaat qilish ham mumkin. Mahalla hujjatiga e’tiroz bilan nafaqa to‘lovi haqidagi nizoning ko‘rib chiqish tartibi farq qiladi.

Manbalar: Vazirlar Mahkamasining  2026-yil 29-yanvardagi  "Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarni qoʻllab-quvvatlash tizimini takomillashtirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida" 35-son qarori

Hisob-kitoblar 2026-yil sentabr holatidagi miqdorlar asosida berildi. Misollardagi oilalar va vaziyatlar tushuntirish uchun tuzilgan.