Muddatli mehnat shartnomasi muddatidan oldin bekor qilinganda xodim yoki ish beruvchi boshqa tarafga neustoyka to‘lashi mumkin. Biroq bu to‘lov har bir holatda avtomatik ravishda yuzaga kelmaydi: mehnat shartnomasida taraflarning neustoyka to‘lash haqidagi o‘zaro majburiyati nazarda tutilgan bo‘lishi kerak.
Neustoyka — mazkur holatda mehnat shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish bilan bog‘liq, shartnomada belgilangan pul to‘lovidir. Uni kim to‘lashi shartnoma qanday asos bilan bekor qilinganiga bog‘liq.
Ish beruvchi qachon neustoyka to‘laydi?
Mehnat kodeksining 159-moddasiga ko‘ra, shartnoma ish beruvchining tashabbusi bilan, xodimning aybli harakatlari yoki harakatsizligiga bog‘liq bo‘lmagan asoslar bo‘yicha muddatidan oldin bekor qilinsa, shartnomada nazarda tutilgan neustoykani ish beruvchi xodimga to‘laydi.
Demak, ish beruvchining tashabbusi bilan bo‘shatishning o‘zi yetarli emas — bekor qilish asosi ham hisobga olinadi.
Xodim qachon neustoyka to‘laydi?
Shartnomada tegishli majburiyat va neustoyka miqdori belgilangan bo‘lsa, quyidagi hollarda xodim ish beruvchiga neustoyka to‘laydi:
- muddatli mehnat shartnomasi xodimning tashabbusi bilan muddatidan oldin bekor qilinganda;
- shartnoma xodimning aybli harakatlari yoki harakatsizligi bilan bog‘liq asoslar bo‘yicha bekor qilinganda.
Bunda qonunda belgilangan neustoykadan ozod qilish holatlari ham tekshirilishi kerak.
Miqdor ko‘rsatilmagan bo‘lsa, to‘lov talab qilinadimi?
Mehnat shartnomasida neustoyka miqdori belgilanmagan bo‘lsa, taraflar uni to‘lashdan ozod etiladi.
Shuning uchun shartnomada faqat «neustoyka to‘lanadi» deb yozilganining o‘zi yetarli emas. Uning miqdori ham belgilangan bo‘lishi lozim.
Bundan tashqari, xodim to‘laydigan neustoyka ish beruvchi to‘laydigan neustoykadan ko‘p bo‘lishi mumkin emas.
Misol: shartnomada ish beruvchi uchun 4 million so‘m neustoyka belgilangan bo‘lsa, xodim uchun 6 million so‘m belgilash ushbu cheklovga zid. Bu summalar shartli misol bo‘lib, qonunda belgilangan yagona to‘lov miqdori emas.
Xodim qanday hollarda neustoykadan ozod qilinadi?
Mehnat kodeksining 159-moddasi va 160-moddasi sakkizinchi qismiga ko‘ra, xodim ishni davom ettira olmasligi sababli shartnomani o‘z tashabbusi bilan muddatidan oldin bekor qilsa, neustoyka to‘lashdan ozod etiladi.
Bunga ta’lim tashkilotiga qabul qilinish, pensiyaga chiqish, saylab qo‘yiladigan lavozimga saylanish va boshqa tegishli holatlar kiradi. Bunday vaziyatda ish beruvchi shartnomani xodim so‘ragan muddatda bekor qilishi kerak.
Taraflardan biri to‘lashni rad etsa nima bo‘ladi?
Neustoykani to‘lash rad etilgan taqdirda, uni undirish sud tartibida amalga oshiriladi.
Shu sababli muddatli shartnomani muddatidan oldin bekor qilishdan avval neustoyka haqidagi bandni, uning miqdorini, bekor qilish asosini va to‘lovdan ozod etish shartlarini tekshirish kerak. Aynan shu ma’lumotlar kimda to‘lov majburiyati yuzaga kelishini aniqlashga yordam beradi.
O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi : 159-modda hamda 160-moddaning sakkizinchi qismi.