Qonunga xilof jinoiy ta’qib sababli ishidan ayrilgan yoki lavozimidan chetlashtirilgan, keyinchalik reabilitatsiya etilgan shaxsning mehnat huquqlari tiklanishi lozim. Ish beruvchining uni qaytarishni istamasligi bu huquqni bekor qilmaydi.
Jinoyat-protsessual kodeksining 310-moddasiga ko‘ra, unda ko‘rsatilgan noqonuniy hukm qilish, ushlab turish, qamoqqa olish va boshqa holatlar tufayli ishdan ozod qilingan yoki qonunga xilof ravishda lavozimidan chetlashtirilgan shaxs avvalgi ishiga — lavozimiga tiklanishi kerak.
Reabilitatsiya haqidagi hujjatda nima ko‘rsatiladi?
Oliy sud Plenumining 2023-yil 23-iyundagi 18-son qarori 7-bandiga muvofiq, sud oqlov hukmi yoki ishni tugatish haqidagi ajrimda, surishtiruvchi, tergovchi yoxud prokuror esa tegishli qarorda shaxsning buzilgan huquqlarini tiklash va ziyonni qoplatish huquqini e’tirof etadi.
Hujjat nusxasi shaxsga beriladi yoki yuboriladi, huquqlarni tiklash tartibi tushuntiriladi.
Biroq ushbu huquqning e’tirof etilishi ish beruvchining ishga tiklash haqidagi buyrug‘i o‘rnini bosmaydi.
Xodim avval qayerga murojaat qiladi?
Plenum qarorining 8-bandiga ko‘ra, reabilitatsiya etilgan shaxs mehnat huquqlarini tiklash talabi bilan tegishli korxona, tashkilot yoki muassasaga murojaat qilishi lozim.
Amaliy jihatdan quyidagilar tavsiya etiladi:
1. Ish beruvchiga yozma ariza topshirib, avvalgi ishga yoki lavozimga tiklashni so‘rang.
2. Reabilitatsiyani tasdiqlovchi hukm, ajrim yoki qaror nusxasini ilova qiling.
3. Mavjud bo‘lsa, ishdan bo‘shatish yoki chetlashtirish haqidagi buyruq nusxasini qo‘shing.
4. Ariza qabul qilinganini tasdiqlovchi qayd yoki pochta hujjatini saqlang.
Bu hujjatlar keyinchalik nizo yuzaga kelsa, murojaat qilganingizni ko‘rsatishga yordam beradi.
Avvalgi lavozimga tiklash imkonsiz bo‘lsa-chi?
JPKning 310-moddasida alohida kafolat belgilangan: tashkilot tugatilgan yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslar avvalgi ishga tiklashga imkon bermasa, shaxsga avvalgisiga teng boshqa ish yoki lavozim berilishi lozim.
Shuningdek, mazkur moddada sanalgan noqonuniy qamoqda saqlanish, jazoni o‘tash, lavozimdan chetlashtirish tufayli ishlamay yurish va boshqa tegishli davrlar umumiy mehnat stajiga hamda ixtisoslik bo‘yicha ish stajiga qo‘shiladi.
Ish beruvchi talabni bajarmasa nima qilish kerak?
Talab qanoatlantirilmasa yoki xodim qabul qilingan buyruq yoxud qarorga rozi bo‘lmasa, sudga murojaat qilishga haqli.
Plenum qarorining 8-bandida nizoning tegishliligiga qarab fuqarolik yoki ma’muriy sud ish yurituvi tartibi nazarda tutilgan. Shuning uchun “oqlangan shaxsga sudga murojaat qilish umuman kerak bo‘lmaydi” degan xulosa to‘g‘ri emas.
Murojaat qilish muddati qancha?
JPKning 312-moddasiga ko‘ra, boshqa huquqlarni, jumladan, mehnat huquqlarini tiklash huquqlarni tiklash tartibi tushuntirilgan bildirish xati olingan paytdan boshlab bir yil ichida talab qilinishi mumkin.
Muddat uzrli sabab bilan o‘tkazib yuborilsa, manfaatdor shaxsning arizasiga asosan vakolatli surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud tomonidan tiklanishi lozim. Bu muddatni oqlov hukmi chiqarilgan sanadan avtomatik hisoblash to‘g‘ri emas.
Amaliy natija: reabilitatsiya haqidagi hujjatni olgach, ish beruvchiga yozma talab bilan murojaat qiling. Talab bajarilmasa, hujjatlar va murojaat dalillarini saqlagan holda sud orqali huquqingizni himoya qiling.
MANBALAR:
Oliy sud Plenumining 2023-yil 23-iyundagi 18-son qarori — 7–8-bandlar.
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi — 310–312-moddalar.