O‘zbekistonda aliment miqdorini bolaning yoshi va ehtiyojlarini hisobga olgan holda belgilash taklifi bildirilgan. Bunda turli yoshdagi bolalar uchun minimal iste’mol savatini belgilash va alimentni shu mezon asosida hisoblash nazarda tutilmoqda.
Kun.uz’ning 2026-yil 14-sentabrdagi xabariga ko‘ra, Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi raisi Dilnoza Kattaxonova Senatdagi chiqishida ushbu tashabbus haqida ma’lum qilgan. Xabarda taklif haqida so‘z bormoqda — yangi hisoblash tartibi kuchga kirgani haqida emas.
Taklifga nima sabab bo‘lgan?
Xabarda ayrim ota-onalar alimentni kamaytirish uchun haqiqiy daromadini yashirayotgani yoki kam maoshli ishga rasmiylashayotgani qayd etilgan.
Taklif etilayotgan yondashuv bolaning ta’minoti uchun zarur xarajatlarni hisoblash mezoniga aylantirishga qaratilgan. Biroq yosh toifalari, iste’mol savatining tarkibi, aniq summalar va yangi tartibni joriy etish sanasi mazkur xabarda ko‘rsatilmagan.
Shuningdek, aliment undirish bilan bog‘liq ayrim funksiyalarni Majburiy ijro byurosidan xususiy sektorga o‘tkazish ehtimoli ham tilga olingan. Bu masala ham amalga oshirilgan o‘zgarish sifatida taqdim etilmagan.
Hozir aliment qanday hisoblanadi?
Oila kodeksining 99-moddasiga ko‘ra, ota-ona o‘rtasida kelishuv bo‘lmasa, sud har oylik ish haqi va boshqa daromaddan quyidagi ulushlarda aliment undiradi:
| Bolalar soni | Daromaddan undiriladigan ulush |
|---|---|
| Bir nafar | ¼ — 25 foiz |
| Ikki nafar | ⅓ — uchdan bir qism |
| Uch va undan ortiq | ½ — 50 foiz |
Sud taraflarning moddiy va oilaviy ahvoli hamda boshqa muhim holatlarga qarab miqdorni kamaytirishi yoki oshirishi mumkin. Har bir bola uchun aliment mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 26,5 foizidan kam bo‘lmasligi kerak. Oila kodeksi, 99-modda.
Rasmiy daromad bo‘lmasa-chi?
Kodeksning 102-moddasi daromad o‘zgaruvchan bo‘lsa, rasmiy daromad bo‘lmasa yoki ulush tarzida undirish imkoni bo‘lmasa, alimentni har oy to‘lanadigan qat’iy summada belgilash imkonini beradi.
Aliment qarzini hisoblash alohida masala: qarzdor tegishli davrda ishlamagan yoki daromadini tasdiqlovchi hujjatlarni bermagan bo‘lsa, 140-modda bo‘yicha qarz undirilayotgan vaqtdagi O‘zbekistondagi o‘rtacha oylik ish haqi asos qilib olinadi. Shuning uchun rasmiy daromadsiz barcha shaxslar uchun bitta o‘zgarmas summa mavjud, deyish to‘g‘ri emas.
Ota-onalar uchun bu nimani anglatadi?
Yangi tashabbus haqidagi xabar mavjud aliment to‘lovini o‘z-o‘zidan o‘zgartirmaydi. To‘lovchi yoki aliment oluvchi taklifni joriy etilgan qoida deb qabul qilmasligi kerak.
MANBALAR:
O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksi